Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Chełm

27 października 2024 r.
18:08

Lubelskie regionalizmy? Te słowa nie są znane wszystkim Polakom

Muzeum Wsi Lubelskiej
Muzeum Wsi Lubelskiej (fot. PeeM/archiwum)

W internecie prowadzone są ankiety dotyczące różnych regionalizmów, w tym tych występujących głównie na Lubelszczyźnie. Jakie słowa występują głównie na wschodzie? Chodzi m.in. o stryja, trot, miednicę, a nawet starszych na weselu. To wbrew pozorom słowa znane mniejszości.

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować

Badania ankietowe w tym roku na grupie ponad 12 tysięcy internautów wykonał właściciel strony "Świetlan Maps", która zajmuje się badaniem regionalizmów oraz mikroregionalizmów. Te pierwsze oznaczają słowa lub zwyczaje znane na obszarze mniejszym, niż cały kraj. Te drugie dotyczą tego samego, ale jeszcze węższym terytorium. Okazuje się, że takim mikroregionalizmem jest właśnie wspomniana wyżej "sara". I nie chodzi tutaj o imię, ale o pieniądze.

Według badania, takiego znaczenia wymienionego słowa nie znał w zasadzie nikt poza mieszkańcami Lublina i okolic, Świdnika oraz Łęcznej. Ponadto, jak wynika z opisu, odsetek osób znających lub posługujących się na co dzień tym mikroregionalizmem spada. Etymologia sary niestety nie została wyjaśniona. Skąd się to wzięło - nie wiadomo.

Z innych słów znanych głównie na Lubelszczyźnie i to nie całej można wymienić również "nyje" oznaczające to samo, co boli. Tego rodzaju określenie również stosowane jest najczęściej w okolicach Świdnika i Łęcznej, ale rozumiane także na ziemi chełmskiej, włodawskiej i bialskiej.

Z regionalizmów o szerszym zasięgu warto wspomnieć o miednicy. To wydawałoby się powszechnie rozumiane słowo, jak się okazuje wcale takie nie jest. Według wyników ankiety miednicy w ogóle nie znają w Wielkopolsce, czy na Pomorzu, a jej rozumienie jako słowa oznaczającego dużą miskę na wodę ogranicza się głównie to terenu historycznej Małopolski, w tym dzisiejszej Lubelszczyzny.
Jeszcze mniejszy zasięg występowania ma słow trot - w znaczeniu trocin. Trociny trotem nazywają glównie mieszkańcy powiatu lubartowskiego i parczewskiego, znane jest również w okolicach Radzynia Podlaskiego. Ale co ciekawe także w Limanowej i Myślenicach, a więc w Małopolsce oraz w okolicach Przemyśla. Pozostała część kraju o żadnym trocie nigdy nie słyszała.

Z kolei słowo "saganek" w znaczeniu małego garnka (w świętokrzyskim powiedzieliby garczka) dzieli Lubelszczyznę na północną i południową. Ta pierwsza słowo słyszała, ale raczej się nim nie posługuje, nie licząc powiatu radzyńskiego i parczewskiego. Ta druga saganka nie zna w ogóle (podobnie jak większość Polaków).

Różnice regionalne widać nie tylko w poszczególnych słowach, ich rozumieniu i używaniu, ale także w zwyczajach i gastronomii. Przykładowo, inne badanie na Świetlan Maps dotyczyło podawania flaków jako alternatywy do rosołu na weselu. Jak się okazuje o czymś takim nigdy nie słyszala większość Polaków, nie licząc całego Mazowsza, Podlasia i północno-zachodniej części Lubelszczyzny (głównie powiat łukowski, radzyński i rycki).

Podobnie zaskakujący może być fakt, że nazywanie świadka i świadkowej na ślubie - starszym i starszą to regionalizm znany bardzo powszechnie, ale za to na dość ograniczonym obszarze - Lubelszczyzna, Świętokrzyskie, południowe Mazowsze i Podlaskie. Reszta Polski takiego określenia po prostu nie zna.

Okazuje się również, że typowo lubelskim słowem jest stryj, czyli brat ojca. Poza Lubelszczyzną, północną-wschodnim Mazowszem i zachodnim Podlasiem oraz zachodnim krańcem Dolnego Śląska, słowo to występuje bardzo rzadko. W Wielkopolsce, czy na Kujawach prawdopodobnie nie jest znane w ogóle.

Na Lubelszczyźnie, ale nie całej i nie tylko tu występuje również słowo "aby" ale mówione w nieco innym znaczeniu - zamiast słowa "tylko". Ten regionalizm stosowany jest najczęściej na Powiślu, w takich powiatach jak puławski, opolski i kraśniki, ale także w okolicach Zwolenia i Lipska. Słowo znane jest rówież w okolicach Mławy oraz w południowej Wielkopolsce.

Występowanie słowa stryj w Polsce na podstawie wypełnionej w tym roku ankiety przez ponad 13 tys. respondentów z całym kraju

Obszar występowania słowa stryj w znaczeniu brata ojca (fot. Świetlan Maps/FB)
e-Wydanie

Pozostałe informacje

Budowa drugiej nitki obwodnicy Kocka i Woli Skromowskiej
Wideo/Dużo zdjęć
galeria
film

Kock za rok ominiemy ekspresowo

8,5 kilometra obwodnicy Kocka za rok zmieni się w prawdziwą ekspresówkę. Już widać zarys drugiej nitki drogi i nowe mosty. Za 12-14 miesięcy prace będą zbliżać się ku końcowi.

Sebastian S. piłkarz Górnika Łęczna

Szokujące doniesienia dotyczące piłkarza Górnika Łęczna. Klub zabrał głos

Szokujące doniesienia z obozu Górnika Łęczna. Jak podała lubelska „Gazeta Wyborcza”, jeden z zawodników zielono-czarnych ma postawione zarzuty fizycznego i psychicznego znęcania się nad swoją partnerką

W pierwszym meczu z Treflem Start wygrał 122:121

PGE Start Lublin w piątek zagra w Sopocie z mistrzem Polski

PGE Start Lublin w piątek wieczorem zagra z Treflem Sopot, czyli aktualnym mistrzem Polski, który obecnie zajmuje drugie miejsce w tabeli Orlen Basket Ligi. Spotkanie zaplanowano na godz. 18.

Obuwie sportowe z Chin przechwycone przez Krajową Administrację Skarbową

Podrabiane buty za 1,5 miliona zł przechwycone przez lubelskich celników

Funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej z Oddziału Celnego w Chełmie odkryli ponad 4,5 tysiąca par podrabianych butów sportowych. Towar znajdował się w składzie celnym na terenie powiatu chełmskiego i pochodził z Chin. Kontrola wykazała, że buty bezprawnie oznaczono znakami towarowymi znanego producenta odzieży sportowej.

Skok stulecia. Jego łupem padły papierosy i alkohol

Skok stulecia. Jego łupem padły papierosy i alkohol

Policjanci z Terespola zatrzymali mężczyznę odpowiedzialnego za kradzież ze sklepu. Zginął alkohol i papierosy. Sprawca może spędzić w więzieniu nawet 10 lat.

zdjęcie ilustracyjne

Terenówki rozjeżdżają łąki nad Bugiem. Mieszkańcy: „Może postawić znaki zakazu”

Nielegalne rajdy terenówek stają się zmorą nadbużańskich wsi. Radni i mieszkańcy gminy Janów Podlaski skarżą się, że problem narasta.

Farben Lehre, The Bill i Zenek Kupatasa zagrają w Zgrzycie
koncert
4 kwietnia 2025, 18:00
film

Farben Lehre, The Bill i Zenek Kupatasa zagrają w Zgrzycie

Najbliższy piątek (4 kwietnia) w Fabryce Kultury Zgrzyt upłynie pod znakiem brzmień w klimacie punk i reggae. Na jednej scenie zagrają: Farben Lehre, The Bill oraz Zenek Kupatasa. To wyjątkowe wydarzenie obiecuje solidną porcję melodyjnego punk-rocka, nieokiełznanego pogo pod sceną i pozytywnych wibracji.

Morawiecki i Obajtek przyjadą do Białej Podlaskiej. Będą mówić o cudzoziemcach i Małaszewiczach

Morawiecki i Obajtek przyjadą do Białej Podlaskiej. Będą mówić o cudzoziemcach i Małaszewiczach

Były premier Mateusz Morawiecki (PiS) spotka się z mieszkańcami Białej Podlaskiej. Nie przyjedzie sam – towarzyszyć mu będzie Daniel Obajtek (PiS), były prezes Orlenu.

Lublin przebuduje Żłobek nr 9. Powstanie 180 nowych miejsc dla dzieci

Lublin przebuduje Żłobek nr 9. Powstanie 180 nowych miejsc dla dzieci

Miasto ogłosiło przetarg na modernizację placówki przy ul. Zelwerowicza. Inwestycja, dofinansowana kwotą 6,5 mln zł, pozwoli zwiększyć liczbę miejsc opieki do 390 i poprawić warunki dla dzieci oraz personelu.

Straż Graniczna odmówiła przyjęcia wniosku o azyl obywatelce Gwinei

Straż Graniczna odmówiła przyjęcia wniosku o azyl obywatelce Gwinei

Tylko jeden wniosek o udzieleniu ochrony międzynarodowej został odrzucony przez funkcjonariuszy straży granicznej po wejściu w życie przepisów.

Łada wygrała pierwszy mecz na wiosnę

Siedem goli Łady 1945 Biłgoraj, sześć Sygnału i komplet wyników Keeza IV ligi

Do trzech razy sztuka mogą powiedzieć kibice i piłkarze Łady 1945 Biłgoraj. Drużyna Marcina Zająca po dwóch remisach z rzędu wreszcie wywalczyła pełną pulę. W środę pokonała u siebie rezerwy Avii aż 7:0.

Bartosz Zmarzlik w piątek w Łodzi będzie głównym faworytem do zwycięstwa

MAXTO ITS Indywidualne Międzynarodowe Mistrzostwa Ekstraligi. Zmarzlik znów faworytem

W piątek wieczorem na łódzkiej Moto Arenie odbędzie się dwunasta edycja MAXTO ITS Indywidualnych Międzynarodowych Mistrzostw Ekstraligi imienia Zenona Plecha. W stawce znalazło się trzech żużlowców Orlen Oil Motoru Lublin: Bartosz Zmarzlik, Dominik Kubera oraz Wiktor Przyjemski

rektor UM w Lublinie - prof. Wojciech Załuska
rozmowa

Poważne zarzuty w stronę Uniwersytetu Medycznego. Rektor: sprawa będzie mieć finał w sądzie

W lokalnych mediach pojawiły się zarzuty w stronę Uniwersytetu Medycznego i jego kierownictwa. Sprawa odbiła się szerokim echem. Postanowiliśmy zapytać rektora uczelni o to, jak odniesie się do oskarżeń.

Niewybuch przy ulicy Janowskiej w Białej Podlaskiej. Saperzy przystępuję do działań
aktualizacja

Niewybuch przy ulicy Janowskiej w Białej Podlaskiej. Saperzy przystępuję do działań

Niewybuch przy ulicy Janowskiej w Białej Podlaskiej. Urzędnicy czekają na przyjazd saperów.

Zwiedzanie bryczką lub meleksem. Gmina szykuje się na turystów

Zwiedzanie bryczką lub meleksem. Gmina szykuje się na turystów

Taxi bryczka będzie wozić turystów po Janowie Podlaskim. Ale pomysłów jest więcej, bo gmina opracowuje swoją strategię rozwoju turystyki.

ALARM24

Masz dla nas temat? Daj nam znać pod numerem:
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

kliknij i poinformuj nas!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium

Komunikaty