Przeglądarka, z której korzystasz jest przestarzała.

Starsze przeglądarki internetowe takie jak Internet Explorer 6, 7 i 8 posiadają udokumentowane luki bezpieczeństwa, ograniczoną funkcjonalność oraz nie są zgodne z najnowszymi standardami.

Prosimy o zainstalowanie nowszej przeglądarki, która pozwoli Ci skorzystać z pełni możliwości oferowanych przez nasz portal, jak również znacznie ułatwi Ci przeglądanie internetu w przyszłości :)

Pobierz nowszą przeglądarkę:

Magazyn

12 września 2016 r.
15:09

Prawosławne nekropolie czekają na pamięć

Autor: Zdjęcie autora Paweł Puzio
Ludzie często stawiają znak równości, pomiędzy chrześcijaninem obrządku wschodniego, a bojowcem UPA. - To wielkie uproszczenie - mówi dr Mariusz Sawa
Ludzie często stawiają znak równości, pomiędzy chrześcijaninem obrządku wschodniego, a bojowcem UPA. - To wielkie uproszczenie - mówi dr Mariusz Sawa

Nikt nie wie, ile dokładnie ich jest. XVIII i XIX-wieczne prawosławne i unickie nekropolie czekają. Pamięć wraca za sprawą wolontariuszy

AdBlock
Szanowny Czytelniku!
Dzięki reklamom czytasz za darmo. Prosimy o wyłączenie programu służącego do blokowania reklam (np. AdBlock).
Dziękujemy, redakcja Dziennika Wschodniego.
Kliknij tutaj, aby zaakceptować

Dr Mariusz Sawa z Biura Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie, po pracy wraz z grupą wolontariuszy zajmuje się porządkowaniem i renowacją nagrobków na cmentarzu prawosławnym w rodzinnych Werbkowicach. I nie jest to pierwsza nekropolia w jego „karierze” renowatora.

- Na lubelskim pograniczu takich cmentarzyków jest mnóstwo. Pozarastane, z potrzaskanymi, powalonymi nagrobkami, dożywają swoich dni na całym lubelskim pograniczu. Według naprawdę ostrożnych szacunków w powiatach bialskim, radzyńskim, chełmskim, krasnostawskim, zamojskim, tomaszowskim, włodawskim, hrubieszowskim w części lubartowskim, łęczyńskim i janowskim, naliczyłem ich dobrze ponad 300 - mówi dr Mariusz Sawa. - Kiedyś to był tolerancyjny, wielokulturowy tygiel; mała ojczyzna Polaków wyznania łacińskiego czy obrządku wschodniego, Ukraińców, napływowych Rosjan. Niestety polityka, dwie wojny światowe i związane z nimi przesiedlenia, zmiotły stary porządek. Ludzie wyjechali, zostały wiejskie, opuszczone cmentarzyki.

Te cmentarzyki są wszędzie. - Wystarczy dobrze popatrzeć, rozejrzeć się w małych wsiach położonych w pasie z północy na południe, na wschodzie naszego województwa. Prawie każda większa kępa drzew oddalona 200, 300 metrów od wiejskiego kościoła, to unicki lub prawosławny, zapomniany cmentarzyk.

Kościółek mógł być kiedyś wiejską cerkiewką, a cmentarzyk to nieodłączny atrybut takich miejsc. Dziś już nieczynny i zapomniany. Często miejscowi nie wiedzą, że tam spoczywają ich byli sąsiedzi, ba: nawet przodkowie. Jedynie miejscowi znawcy win owocowych korzystają w wiecznego spokoju tych miejsc. Niestety, często też te wiejskie cmentarzyki są wykorzystywane jako śmietniki - dodaje dr Sawa.

Nie wszędzie jednak tak jest. Tam, gdzie działają parafie prawosławne lub greckokatolickie, te cmentarze są w dobrym stanie. Cały czas odbywają się pochówki. - Takie cmentarze działają w Hołubiu, w Wierzbicy, czyli tam gdzie zniszczono pomnik UPA - dodaje dr Sawa. - W dobrym stanie są również cmentarze odrestaurowane w ciągu ostatnich 10, 15 lat. To efekt działalności wolontariuszy m.in. ze Stowarzyszenia Magurycz czy Towarzystwa dla Natury i Człowieka z Lublina.

Walka z pamięcią

Prawie wszystkie opuszczone cmentarze prawosławne, grecko-katolickie czy unickie, są zdewastowane. Powywracane krzyże, połamane nagrobki: to norma. - Nie ma jednolitej teorii, kto za to odpowiada.

Jedna z nich głosi, że te dewastacje były aktem szalonej rozpaczy człowieka, któremu UPA w okrutny sposób zabiło rodzinę na wschodnich rubieżach II RP. Po wojnie ten człowiek zamieszkał na Lubelszczyźnie. W napływach ogromnego bólu po starcie bliskich, te emocje rozładowywał na jednym z prawosławnych cmentarzy, niszcząc nagrobki.

Osobiście uważam, że jest jedna z wielu legend. Moim zdaniem była to zorganizowana akcja. Nie wiem czy komunistów, czy kogoś innego. Świadczy o tym masowa skala zjawiska oraz sposób dewastacji. Bez zaplecza osobowego i ciężkiego sprzętu nie jest łatwo wywrócić i rozbić nagrobki ważące nierzadko kilkaset kilogramów. To była walka z pamięcią, ze starym porządkiem - dodaje dr Sawa.

Wolontariusze

Od kilkunastu lat wolontariusze ze wspomnianych stowarzyszeń prowadzą restaurację zapomnianych nekropolii. W ten ruch włączają się także osoby niezrzeszone. - Z grupą kolegów oczyszczamy i porządkujemy cmentarz w moich rodzinnych Werbkowicach. Dlaczego to robimy? Bo tam leża nasi sąsiedzi i przodkowie. Wystarczy poczytać inskrypcje na nagrobkach. Inskrypcje są wyryte grażdanką po rosyjsku, na niektórych cmentarzach jej starszą i cerkiewną wersją - cyrylicą w języku staro-cerkiewno-słowiańskim, ale także po polsku czy ukraińsku.

Nierzadko też na tych cmentarzach spoczywają ludzie zasłużeni dla lokalnych społeczności, dla Polski, patrioci. Podam dwa przykłady. Ks. Mikołaj Laurysiewicz, duchowny unicki, którego grób znajduje się w Dobromierzycach. Pochodził z rodziny duchownych, która w XIX-wieku, jako polska wykazała się postawami zdecydowanie antyrosyjskimi, choćby w przededniu i w trakcie powstania styczniowego. Inny przykład, to ks. Roman Rogalski, którego mogiła znajduje się w Werbkowicach.

Również rodzina Rogalskich była przez kilkadziesiąt lat wyjątkowo zżyta z miejscową społecznością, zarówno unickimi chłopami, jak i dworem. Księdza Rogalskiego wspominali z szacunkiem byli unici w 1919 roku, którzy zdecydowali, że chcą przynależeć do kościoła rzymskokatolickiego. Warto dodać, że inskrypcja na nagrobku ks. Rogalskiego z połowy XIX wieku jest zapisana w języku polskim.

Praca na cmentarzu jest ciężka. Trzeba podnieść, a często wręcz wyrwać wrośnięte w ziemię nagrobki. Ustawić i posklejać pobite kamienie. Dopiero potem wraca pamięć. - Sporo też się zmienia. Pomagają lokalne samorządy, udostępniając ludzi i sprzęt. Można starać się o ministerialne granty na takie prace. Nie są spore kwoty, ale nawet kilka tysięcy złotych pozwala na kupno paliwa do pił czy kleju do kamienia - dodaje dr Sawa.

Reakcje

Często informacje o podjętych działaniach renowacyjnych czy porządkowych na zapomnianych cmentarzach prawosławnych wiążą się ze skrajnymi reakcjami. Jedni pochwalają, drudzy ganią za odnawianie miejsc pochówku ukraińskich nacjonalistów z UPA. - Tego nie można wykluczyć, bo czasem nie wiemy, kto spoczął na takim cmentarzu. Zapewniam jednak, że jest to bardzo wąski margines.

Mogiły członków UPA znajdują się na przykład w Szychowicach. Większość mogił ma jednak ponad 100 lat - mówi dr Sawa. - Nierzadko spotykamy się z krytycznymi głosami, ale nie można tego uniknąć. Skala nieświadomości jest olbrzymia. Jestem na jednym z takich cmentarzy. Mój motocykl z koszem wzbudza małą sensację. Podchodzi do mnie człowiek i pyta się, co robimy. Odpowiadam, że porządkujemy cmentarz prawosławny. Robi szerokie oczy i jest zdziwiony, że w jego rodzinnej wsi jest takie miejsce. I to od kilkuset lat - dodaje dr Sawa.

Ludzie często stawiają znak równości, pomiędzy chrześcijaninem obrządku wschodniego, a bojowcem UPA. - To wielkie uproszczenie.

Są i dobre przykłady. Przez kilka lat na własną rękę renowacji nekropolii obrządku wschodniego na terenie rzymskokatolickiej parafii w Gdeszynie dokonywał jej były proboszcz ks. Ryszard Ostasz. Własnoręcznie karczował krzaki w Gdeszynie i Zaborcach. Podobnie kolejny ksiądz rzymskokatolicki Stanisław Solilak z Gozdowa, który dba o cmentarz prawosławny w Podhorcach. W dni świąt odwiedza z modlitwą zarówno tę nekropolię, jak i tę zaniedbaną, zapomnianą w Gozdowie.

Spokój

- Gdy tak usiądziemy na uporządkowanym cmentarzu, zniknie harmider pił i łopat, zapanuje spokój, to dopiero można poczuć magiczny spokój tego miejsca. Do głowy przychodzą myśli o przemijaniu, życiu i tym, co po nas pozostanie - kończy dr Sawa. - Czy możemy skazywać na zapomnienie te cmentarze? Nie, nie wolno nam. I nie ważne, czy będzie to żydowski kirkut, czy chrześcijańska nekropolia.

Pozostałe informacje

Julia Szeremeta odniosła w Brazylii już dwa zwycięstwa

Julia Szeremeta z awansem do finału Pucharu Świata w brazylijskim Foz de Igacu

Julia Szeremeta z drugim zwycięstwem podczas zawodów Pucharu Świata rozgrywanych w brazylijskim Foz de Igacu. W piątek zawodniczka Paco Lublin pokonała Ulzhan Sarsenbek z Kazachstanu.

Bartosz Zmarzlik (na pierwszym planie) w piątek zajął najmniej lubiane przez sportowców czwarte miejsce

MAXTO ITS IMME im. Zenona Plecha: Kubera o włos od zwycięstwa, Zmarzlik poza podium

Dwóch żużlowców Orlen Oil Motoru Lublin dotarło w piątek do finału MAXTO ITS IMME im. Zenona Plecha, ale ani Dominik Kubera, ani Bartosz Zmarzlik nie zostali zwycięzcami imprezy. Najlepszy dzięki fenomenalnemu występowi w finale okazał się Michael Jepsen Jensen

Magda Więckowska zdobyła w Gnieźnie 8 bramek

PGE MKS FunFloor do wygranej w Gnieźnie potrzebował rzutów karnych

PGE MKS FunFloor Lubin znowu był zmuszony do pościgu w drugiej połowie. Tym razem udało mu się to tylko po części, bo do zwycięstwa w meczu z MKS URBiS Gniezno potrzebna była seria rzutów karnych.

Bartłomiej Korbecki zdobył w piątek dwa gole

Chełmianka na piątkę w derbach z Lewartem

Derby pomiędzy Chełmianką, a Lewartem zakończyły się zgodnie z planem. Drużyna Grzegorza Bonina rozbiła u siebie rywali aż 5:1. To pierwsza, domowa wygrana biało-zielonych w tym roku.

Jakub Bednarczyk strzelił w piątek w Legnicy fenomenalnego gola

Górnik Łęczna wygrywa na wyjeździe z Miedzią Legnica. Wspaniały gol Jakuba Bednarczyka

Jak nie szło to nie szło, ale teraz Górnik Łęczna nabiera rozpędu. W piątek zielono-czarni odnieśli niezwykle cenne zwycięstwo w Legnicy nad tamtejszą Miedzią. Dla podopiecznych trenera Pavola Stano była to pierwsza wyjazdowa wygrana w tym roku, a zarazem druga z rzędu

Ulicami Starego Miasta przeszła droga krzyżowa
galeria

Ulicami Starego Miasta przeszła droga krzyżowa

Uczestnicy modlili się o trzeźwość i uwolnienie z nałogów. Chętni złożyli również deklarację abstynencji w intencji osoby uzależnionej.

Zacięty mecz w Sopocie zakończył się wygraną PGE Startu Lublin
film

Wielkie emocje w Sopocie. PGE Start Lublin wygrał z mistrzem Polski

Świetne widowisko w Sopocie. Tamtejszy Trefl walczył do końca, aby odwrócić losy mecz z PGE Startem. Lublinianie do przerwy prowadzili aż 61:38. Po szalonej pogoni rywali, do ostatnich sekund musieli jednak drżeć o wynik. Ostatecznie pokonali jednak mistrza Polski 88:87.

Zdjęcie ilustracyjne

62-latek, który zaatakował ratownika medycznego, stanie przed sądem

Do trzech lat więzienia grozi mężczyźnie, który naruszył nietykalność ratownika na oddziale ratunkowym szpitala w Janowie Lubelskim. Do sądu trafił akt oskarżenia.

Azoty Puławy przegrały na wyjeździe z REBUD KPR Ostrovią Ostrów Wielkopolski 33:36

Azoty Puławy gorsze od REBUD KPR Ostrovii Ostrów Wielkopolski

W meczu ostatniej kolejki sezonu zasadniczego Azoty Puławy przegrały na wyjeździe z REBUD KPR Ostrovią Ostrów Wielkopolski 33:36. Taki wynik przesądził o tym, że puławianie w drugiej części sezonu rywalizować będą w grupie spadkowej

Mieszkańcy chcą zmieniać Lublin. Zakończył się nabór wniosków do Budżetu Obywatelskiego

Mieszkańcy chcą zmieniać Lublin. Zakończył się nabór wniosków do Budżetu Obywatelskiego

182 projekty, a w tym dzielnicowe rozwiązania i większe inicjatywy – tak prezentują się wnioski do Budżetu Obywatelskiego na 2026 rok. „To odpowiedź na aktualne potrzeby lokalnej społeczności” – twierdzą władze miasta.

Lekarze i żołnierze w jednym. Dziś ich dzień
ZDJĘCIA
galeria

Lekarze i żołnierze w jednym. Dziś ich dzień

Podczas wojny to oni niosą pierwszą pomoc medyczną, od której często zależy ludzkie życie. Dziś lekarze, pielęgniarze i ratownicy, którzy łączą obowiązki medyczne ze służbą wojskową, obchodzą swoje święto.

Piłkarze Podlasia mają czego żałować po piątkowym meczu z Wiślanami

Przewrotka za trzy punkty. Podlasie przegrało z Wiślanami

Po takim meczu piłkarze Podlasia długo będą pluli sobie w brody. Bialczanie w drugiej połowie spotkania z Wiślanami Skawina zmarnowali: rzut karny i nie „setkę”, a „dwusetkę”. Jak to w piłce bywa rywale w doliczonym czasie gry zdobyli zwycięskiego gola.

Marta Wcisło przy puławskim Orliku. Za otwarcie tego boiska wbrew orzeczeniu sądu karę aresztu ma ponieść prezydent Puław
Puławy

Wcisło o zamknietym boisku i areszcie dla Maja: to wina PiS-u

Podczas konferencji prasowej zwołanej przy boisku sportowym Orlik w Puławach europosłanka Platformy Obywatelskiej wyraziła zrozumienie dla kontrowersyjnej decyzji sądu, a winą za zamknięcie obiektu i areszt dla prezydenta Puław obarczyła Prawo i Sprawiedliwość.

Wisła Puławy w sobotę rozegra kolejny bardzo ważny mecz

Przed Wisłą Puławy kolejny ważny mecz w kontekście walki o utrzymanie w Betclic II Lidze

Po porażce w Bielsku-Białej Wisła Puławy wraca na swój stadion. W sobotę o godzinie 15 podopieczni trenera Macieja Tokarczyka zagrają z GKS Jastrzębie i będzie to dla nich kolejny kluczowy mecz w kontekście walki o utrzymanie

Trwa budowa brakującego fragmentu ścieżki

Przez lata ścieżki miasta i gminy nie mogły się połączyć. W końcu powstaje brakujący odcinek

Dobra wiadomość dla rowerzystów. Trwa budowa wyczekiwanego fragmentu ścieżki rowerowej w Sławacinku Starym, który połączy szlaki miasta i gminy.

ALARM24

Masz dla nas temat? Daj nam znać pod numerem:
Alarm24 telefon 691 770 010

Wyślij wiadomość, zdjęcie lub zadzwoń.

kliknij i poinformuj nas!

Najczęściej czytane

Dzisiaj · Tydzień · Wideo · Premium